De wraak van Multatuli

De wraak van Multatuli

Na de dood van Johan Rudolph Thorbecke schreef Multatuli (pseudoniem van Eduard Douwes Dekker) een serie van honderd grafschriften over deze staatsman. Noem het de wraak van Multatuli, want hij dreef de spot met Thorbecke.

Grafschrift

Wat verstaan we precies onder een grafschrift? Het gaat hier om een kort gedicht of enkele zinnen die gewijd zijn aan de overleden persoon en zijn meestal gegraveerd op een grafsteen. Soms, dus ook in het geval van de grafschriften van Multatuli, zijn ze juist niet gegraveerd op een grafsteen. De traditie om dit te doen gaat terug tot aan de tijd van de Romeinen.

Een grafschrift hoeft overigens niet door iemand anders geschreven te zijn. Heel soms is het juist de overledenen die het voortouw heeft genomen. Bekend is het grafschrift van Johannes van den Vondel:

Hier ligt Vondel, zonder rouw,
Hij is gestorven van de kou.

Sommige grafschriften bleken later helemaal niet te zijn geschreven nadat de persoon in kwestie was overleden. Denk bijvoorbeeld eens aan dit voorbeeld van Potjeslatijn:

hyphrat liver asper gus
assure augur quis
hyphrat se va sogustot savos
lapdatum oquis

 

Natuurlijk is dit geen Latijn, dat ziet iedereen. Het was alleen goed voor wat vraagtekens in de jaren zestig van de vorige eeuw. Dit “gedicht” zou een grafschrift zijn op de dood van Julius Caesar. Maar niets is minder waar, want het gedicht in het Nederlands luidt:

Hij vrat liever asperges
als zure augurkjes
Hij vrat ze van ‘s ochtends tot ‘s avonds
Lap dat ‘m ook eens.

Waarom

Maar goed, dit artikel gaat over de grafschriften van Multatuli. Ze dreven openlijk de spot met de liberale politicus Johan Rudolph Thorbecke. Zie het als een vorm van wraak. Maar waarom? Eenvoudigweg omdat een van de bekendste Nederlandse schrijvers een afkeer had van de Nederlandse versie van de parlementaire democratie. Althans, die versie die door de liberalen onder leiding van Thorbecke toegepast werd. Aan het einde van de negentiende eeuw was het stemrecht alleen weggelegd voor een gelukkige groep; de welgestelden. Het gewone volk had er niets over te zeggen. Zijn afkeer uitte hij overigens niet alleen in de grafschriften. Denk bijvoorbeeld maar eens aan zijn omschrijving van de Tweede Kamer: “Een pronkkamer van Nederlandse middelmatigheden, een museum van misdadige nietigheid.”

 

Om Multatuli een socialist te noemen, gaat te ver. Hij uitte immers kritiek op de werken van Karl Marx en diens tijdgenoten. Maar ook had hij kritiek op de Nederlandse bevolking zelf. Hij twijfelde openlijk aan de mate van trouw van zijn landgenoten. Toen in 1870 Pruisen de overwinning boekte op Frankrijk, leek het er even op alsof Nederland betrokken zou worden bij dit conflict. Multatuli vroeg zich af of men dan misschien wel eens de kant van Pruisen zou kiezen, mocht de oorlog uitbreken.

 

De wraak van Multatuli

Voorbeelden

Enkele voorbeelden van zijn grafschriften naar aanleiding van de dood van Thorbecke dan nu.

Liberaal
Als ’n aal

 

Wandlaar, schrik!
God is groot, en hier lig ik.

 

Lezer, hier ligt ’n groot man. En – let op de fijnheid! –
Hij had z’n grootheid te danken aan eminentie van kleinheid.

 

Stoor me niet, wandelaar. Ik lig hier in m’n eentje te praktiseren,
Hoe ik Vader, Zoon en H.Geest tot liberalisme kan bekeren.

 

In z’n Kieswet kun je allerduidlijkst aanschouwen
Wie meepraten mag ook, maar vooral wie z’n mond moet houden.

 

Hier ligt Thor
Op z’n rug. Anders gezegd, op één oor.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

The contact form of this website was disabled. The project "The Ministry of Poetic Affairs" is no longer an active project. See for more information: www.letsagreeitsart.com.

%d bloggers liken dit: