Ic was in mijn hoofkijn om cruyt gegaen

Ic was in mijn hoofkijn om cruyt gegaen

Ic was in mijn hoofkijn om cruyt gegaen is een gedicht geschreven door Suster Bertken (1426/1427 – 1514). Het is een typisch voorbeeld gedicht als het gaat om Moderne Devotie.

Suster Bertken?

Suster Bertken inderdaad! Slechts twee boekjes zijn bewaard gebleven van deze Middeleeuwse kluizenares en dichteres.

Ze werd vermoedelijk geboren in het jaar 1426 of 1427 in Utrecht, waar ze in 1514 ook zou overlijden. Geboren als Berta Jacobsdochter, een onwettige dochter van Jacob van Lichtenberg – proost van het kapittel van de Utrechtse Pieterskerk. Het kan niet met zekerheid gesteld worden of haar afkomst ervoor zorgde dat ze uiteindelijk non werd in het Regulierenklooster in de stad.

In 1457 liet ze met dertig belegde Rijnguldens een cel bouwen in de Buurkerk in Utrecht. De cel zou haar laatste woonplaats worden. Deze was ongeveer vier bij zestien vierkante meter groot. Hierin liet ze zich vrijwillig opsluiten, om zich te wijden aan God.

Maar liefst 57 jaar verbleef ze in deze cel, waar ze mediteerde en bidde. Daarnaast schreef ze. Van haar hand zijn dus twee boekjes bewaard gebleven: Het boecxken van dye passie en Suster Bertkens boeck tractierende van desen puncten

Waarom?

De lezer kan zich afvragen waarom een poëzie website een dergelijk oud-Nederlands, niet-vertaald, lied of gedicht publiceert. The Ministry of Poetic Affairs NL is er om een platform te bieden aan poëzie in verschillende vormen. Verankerd in de geschiedenis van Utrecht en dus die van Nederland, is de geschiedenis van deze eigenzinnige non. Het onderstaande lied is een typisch voorbeeld van Moderne Devotie.

Het betreft hier een beweging binnen de Middeleeuwse katholieke kerk, die ontstond uit onvrede over de misstanden binnen de samenleving. Het waren vooral misstanden die hun oorsprong vonden in de kerkelijke leiding. Eigenlijk zou je kunnen stellen, dat dit misschien een voorloper was van de Reformatie. Daarmee is het onderstaande gedicht nog meer bijzonder: het is onderdeel van een veranderdende samenleving, waarin uiteindelijk de katholieke kerk niet meer de belangrijkste Nederlandse godsdienst zou worden.

Daarnaast drukt het ons met de neus op de feiten. Aanhangers van deze Moderne Devotie (in het Latijn Devotio Moderna), besloten zich af te keren van de maatschappij. Een teruggetrokken leven, soms dus zelfs in totaal isolement. Ga er maar aanstaan, 57 jaar opgesloten te zijn – vrijwillig – in een cel.

De gedenksteen in de Utrechtse Choorstraat
De gedenksteen in de Utrechtse Choorstraat.
Bron: Wikimedia Commons.

Suster Bertken overleed op 87-jarige leeftijd in Utrecht. In de Utrechtse Choorstraat is nog steeds een gedenksteen te vinden, ter nagedachtenis aan deze non.

Ic was in mijn hoofkijn om cruyt gegaen

Ic was in mijn hoofkijn om cruyt gegaen

Een lyedeken1

Ic was in mijn hoofkijn om cruyt gegaen;
Ic en vanter niet dan distel ende doorn staen.

Den distel ende den doorn die werp ick wt:
Ic soude gaerne planten ander cruyt.

Nu heb ic een gevonden dye gaerden can;
Hi wil die sorge gaerne nemen an.

Een boom was hooch gewassen in corter tijt;
Den cond ic wter aerden gebrengen nyet.

Dat hinder vanden bome mercte hi wael:
Hi toochen wter aerden aerden altemael.

Nu moet ic hem wesen onderdaen,
Oft hi en wil dat gaerden niet bestaen.

Mijn hoofken moet ic wien tot alre tijt;
Nochtans en can icks claer gehouden niet.

Hier in so moet ic zayen lelyen saet;
Dit moet ic vroech beginnen inder dageraet.

Als hi daer op laet dauwen, die minre mijn,
So sel dit saeyken schier becleven sijn.

Die lelien siet hi gaerne, die minre mijn,
Als si te rechte bloyen ende suver sijn.

Als die rode rosen daer onder staen,
So laet hi sinen sueten dau daer over gaen.

Als hi daer op laet schynen der sonnen schijn,
So verbliden alle die crachten der sielen mijn.

Jhesus is sijn name, die minre mijn;
Ic wil hem eewelic dienen ende sijn eygen sijn.

Sijn min heeft mi gegeven so hogen moet,
Dat ic niet meer en achte dit eertsche goet

 

 

Lees meer over Suster Bertken via de Koninklijke Bibliotheek.

1 – De term ‘lyedeken’ geeft aan dat het hier een lied betreft.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

By using this form you agree with the storage and handling of your data by this website.

%d bloggers like this: