Over Pyramus en Thisbe

Over Pyramus en Thisbe
De Engelstalige versie van onze website toont een artikel over Pyramus en Thisbe en in het bijzonder de inspiratie die deze Griekse tragedie vormde voor anderen. Laten we ook eens kijken naar inspiratie welke terug te vinden is in Nederlandse gedichten.

De Engelstalige versie van onze website toont een artikel over Pyramus en Thisbe en in het bijzonder de inspiratie die deze Griekse tragedie vormde voor anderen. Laten we ook eens kijken naar inspiratie welke terug te vinden is in Nederlandse gedichten.

Ovidius

Laten we eerst even de geschiedenis induiken. Het begon allemaal met Metamorphosis, geschreven door Publius Ovidius Naso – oftewel Ovidius. Een indrukwekkend werk, dat 12.000 regels omvat en verdeeld is in vier boeken. In een van deze boeken staat de tragische liefdesgeschiedenis van Pyramus en Thisbe centraal.

 

Het gaat hier om een verhaal uit de Griekse Mythologie – al spelen de goden en andere bekenden uit de Griekse Oudheid geen nadrukkelijke rol.

 

Nadat Ovidius zijn meesterwerk voltooid had, werd dit werk door verschillende schrijvers en dichters onder handen genomen. De bekendste versie is die van William Shakespeare. Hij leverde de wereld Romeo en Julia. Erg origineel was Shakespeare niet, want hij maakte gebruik van een werk van Arthur Brooke (Tragicall Historye of Romeus and Juliet), al was deze schrijver ook niet origineel. Op zijn beurt maakte Brooke weer gebruik van het werk van Geoffrey Chaucer – The legend of good women (1387). Alle schrijvers en dichters maakten gebruik van wat Ovidius leverde als “basis.”

 

Nederlands

Niet alleen buitenlandse schrijvers en dichters maakten dankbaar gebruik van Metamorphosis. Ook Nederlandse schrijvers en dichters verwerkten het verhaal in hun werken. Er zijn dus genoeg voorbeelden van teksten te vinden, die gebaseerd zijn op het oude werk.

Joost van den Vondel vertaalde het werk van Ovidius, maar maakte een bijna klassieke fout. Hij gaf het werk een eigen interpretatie. In 1671 schreef hij Ovidius’ Herscheppinge. Hoewel de titel anders suggereert gaat het hier om een enkelvoud van herschepping, wat gelijk is aan transformatie of hervorming.

De schoone Piramus, en Tisbe, een eer in ‘t oost,
Gebuurden huis aen huis, elkandere ten troost,
Daer eer Semiramis, gelyk de faem ontvoude,
Het groote Babilon met hooge toornen boude,
En muuren van tiras. de buurschap onderling
Holpze eerst aen kennis, eer de liefde hen beving.
De trek nam daeglyx toe, om met der tyt te paeren:
Maer d’ouders hinderden die niet te hindren waren

Uit het vierde boek – regels 67 – 81.

De Nederlandstalige versies van verhalen of gedichten die gebaseerd zijn of een vertaling zijn van het werk van Ovidius zijn minder in aantal. Schrijvers als Dirk Potter (1400), Charivarius (een pseudoniem van Gerard Nolst Trenité)(1926) en J.H. Speenhoff vonden hun inspiratie in het werk van Ovidius. Wellicht de bekendste interpretatie van het werk is die van Kees Stip. Hij liet zich inspireren op het werk van Speenhoff, zoals te lezen is in het onderstaande gedicht.

Pyramus en Thisbe

Pyramus en Thisbe

Naar Speenhoff

 

Dit is het bloedig moordverhaal van Pyramus en Thisbe

De een, een schone jongeling, wiens ouwe heer in vis dee

De andere, miss Babylon, de dochter van de buurman,

Bij wie hij op beperkte schaal des avonds door de muur kwam.

 

Die muur had namelijk een spleet (het ding zat er al jaren),

maar in die tijd had Babylon gebrek aan metselaren.

De ‘Aziatische idee’, zo heette het, ging voor—en

men bouwde tegen wil en dank aan de mislukte toren.

 

De huisbaas schreef in spijkerschrift, hetgeen een hele toer was,

een lang request waarin stond dat bij hem de muur ajour was.

Maar toen het aankwam op de plaats waar zo’n request moest wezen,

toen brak de spraakverwarring uit en niemand kon het lezen.

 

Door deze spleet nu wurmde Thisbe ‘s avonds hare lippen

en Pyramus placht dan daaraan een poze-lang te nippen.

Dat was misschien wel aardig, doch hoezeer zij ook genoten,

toch waren beiden er op uit hun afzet te vergroten.

 

Dus Thisbe op een goede dag sprak in het Babylonisch,

die muur is toch maar niks gedaan, hij maakt mijn hele koon vies.

Je hebt gelijk sprak Pyramus, die muur dat is een vieze,

vanmiddag bij het eten, zat de kalk nog in mijn kiezen.

 

Ik heb een plan, we gaan eruit, we doen het clandestien zus

achter het Wilhelminapark, daar ligt het graf van Ninus.

Dat is een plekje waar geeneen ons kan bespioneren,

ik wil nu weleens weten wat wij zonder muur presteren.

 

En zo begaven beiden zich met uitgedachte smoezen

apart naar wijlen Ninus toe om daar te rendez-vousen.

Doch Thisbe die het eerste kwam werd bleek gelijk een lelie

toen zij een leeuw trof, juist ontsnapt uit Barnum en Bailey.

 

Die leeuw zat daar op Ninus’ graf en at wat eens een ree was

en keek precies of in zijn maag nog plenty plaats voor twee was.

Het arme kind wist weliswaar het ondier te ontkomen

maar het kostte haar d’r mantel, die ze pas had laten stomen.

 

Toen nu de leeuw verdwenen was kwam Pyramus haar vrijer

en las op het verscheurde flard de naam van Brenninkmeijer.

Hij wist dat dit de firma was, waar Thisbe vaste klant was

en snapte dus direct wat of er met haar aan de hand was.

 

Zijn haren rezen overeind, z’n wangen werden sneeuw-wit,

hij dacht het heeft er alles van dat Thisbe in een leeuw zit.

Ach waren we nu nog maar thuis, zelfs met de muur er tussen

want iemand binnen in een leeuw die laat zich lastig kussen.

 

Vaarwel mijn ouders, nimmermeer keert Pyramus uw zoon thuis,

ik sla nu mijn penaten op in huize Aidoneus.

Hij trok daarop een slagersmes, hij stak het in zijn baadje

en zonk toen rochelend ineen op Thisbe’s C&A-tje.

 

Toen Thisbe hem daar liggen vond,—gij raadt het reeds, eilasie

een mens is van nature toch geneigd tot imitatie!—

trok zij het mes uit Pyramus en stak het in haar sinus.

Toen lagen twee kadavers daar, nog afgezien van Ninus.

 

Moraal

 

Dit drama leert ons iets omtrent de ouderlijke plichten.

Men dient de gaten in zijn huis terstond te laten dichten.

Wie dit niet doet die brengt zichzelf in vele ongemakken,

Dus hebt gij jonge dochters thuis; laat er dan behang op plakken!

 

Kees Stip

 

Het woord Moraal is bijzonder interessant. In ons Engelstalige artikel wordt een gedicht aangehaald van John Godfrey Saxe, die ons ook een gedeelte toont met als titel Moraal. Wellicht liet de dichter zich dan ook door deze Saxe inspireren, al wordt in geen enkele bron melding hiervan gemaakt. Wel heeft de dichter vijf (later zes, met de aanvulling in de stijl van Gerrit Achterberg) versies gemaakt. Deze kunnen hier bekeken worden.

 

Interessant is de klucht die te vinden is via Google Boeken. Het gaat hier om een uitvoering van A. Leeuw gespeeld in de Amsterdamse Schouwburg in 1669. Klik hier voor het E-book.

 

Omdat de moerbeiboom een nadrukkelijke rol speelt in de tragedie, is het gedicht van Nicolaas Beets er ook een om te delen.

De moerbeitoppen ruisten

 

“De moerbeitoppen ruisten;”
God ging voorbij;
Neen, niet voorbij, hij toefde;
Hij wist wat ik behoefde,
En sprak tot mij;

Sprak tot mij in de stille,
De stille nacht;
Gedachten die mij kwelden,
Vervolgden en ontstelden,
Verdreef hij zacht.

Hij liet zijn vrede dalen
Op ziel en zin;
‘k Voelde in zijn vaderarmen
Mij koestren en beschermen,
En sluimerde in.

De morgen die mij wekte
Begroette ik blij.
Ik had zo zacht geslapen,
En Gij, mijn Schild en Wapen,
Waart nog nabij.

— Nicolaas Beets

 

En jouw inspiratie?

Heb jij inspiratie opgedaan uit deze Griekse tragedie? Laat het ons weten!

Pyramus en Thisbe
Lucas van Leyden – Pyramus en Thisbe (1514)

Bron: Wikimedia Commons

Title
Over Pyramus en Thisbe
Article Name
Over Pyramus en Thisbe
Summary
Wie haalde de inspiratie uit de oude Griekse tragedie over Pyramus en Thisbe?
Author
Publisher Name
The Ministry of Poetic Affairs

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

The contact form of this website was disabled. The project "The Ministry of Poetic Affairs" is no longer an active project. See for more information: www.letsagreeitsart.com.

%d bloggers liken dit: