Tijd om voor te stellen: Straatpoezie.nl!

Tijd om voor te stellen: Straatpoezie.nl!

Het is hoog tijd om een bijzonder interessant poëzieproject nader te belichten. Straatpoezie.nl is een initiatief van Kila van der Starre. Een website die je gezien moet hebben als liefhebber van Nederlandse en Vlaamse poëzie.

"De dag heeft mooie plannen" <br><br> Poëzie van een onbekende dichter in Utrecht. <br><br> Bron: <a href="https://straatpoezie.nl/gedicht/de-dag-heeft-mooie-plannen/#single-container" target="_blank" rel="nofollow">Straatpoezie.nl</a>
“De dag heeft mooie plannen”

Poëzie van een onbekende dichter in Utrecht.

Bron: Straatpoezie.nl

Openbare ruimte

Gedichten in de openbare ruimte. Daar draait het allemaal om. Het begin als een initiatief dat gekoppeld was aan de Poëzieweek 2017. Inmiddels bestaat de website en bijbehorende Facebookpagina nu anderhalf jaar. Ook is er een nauwe relatie met haar proefschrift over “poëzie buiten het boek”. Je zou dus kunnen stellen, dat Kila flink aan de weg timmert als het gaat om het beschikbaar maken van zoveel mogelijk informatie over poëzie en dat is eigenlijk alleen maar goed. De drijfveer om de informatie te delen via een speciale website voor poëzie in openbare ruimten kan alleen maar gewaardeerd worden. Helemaal wanneer je bedenkt dat Kila’s motivatie gebaseerd is op haar openheid als het gaat om onderzoeksresultaten, inzichten en casussen. We hebben hier te maken met iemand die niet anders omschreven kan worden als een zeer gepassioneerd liefhebber van poëzie. Het project laat ook zien dat dichters in staat zijn om te kijken naar het werk van anderen en zich ervoor open te stellen. Tot slot laat het zien dat de dichter en onderzoeker in kwestie eigenlijk iemand is die een missie heeft: poëzie onder de aandacht brengen van een zo’n breed mogelijk publiek.

"Zet het blauw"
“Zet het blauw”, een gedicht van Willem Hussem in de Leidse Kaiserstraat.

Foto: Harm Jagerman.

 

Meer dan alleen muurgedichten…

Ga er maar eens aan beginnen. Een project om de poëzie in openbare ruimten te verzamelen. Zo nu en dan komen er voorbeelden voorbij op onze website van gedichten die aangebracht zijn op bijvoorbeeld muren. Toch is straatpoëzie meer dan alleen muurgedichten. Kila legt het verschil graag even aan ons uit:

“ Ik heb bewust gekozen voor de term ‘straatpoëzie’, in plaats van ‘muurgedicht’. De eerste reden was dat Stichting TEGEN-BEELD in Leiden, de langst bestaande stichting in Nederland en Vlaanderen die zich bezighoudt met poëzie in de openbare ruimte, de website Muurgedichten.nl beheert en ik natuurlijk niet in hun vaarwater wilde komen. De tweede reden was dat het woord ‘muurgedicht’ strikt genomen maar een deel van de gedichten in de openbare ruimte beschrijft. Niet alle gedichten staan namelijk op muren. Ook op stoeptegels, gevels, schuttingen, ramen, bruggen, tunnels, bomen, asfalt en veel meer dragers is poëzie te lezen. ”

De gedichten op de website Straatpoëzie gaan dus “verder” zou je kunnen stellen. Er zijn voorbeelden van gedichten te vinden die op allerlei verschillende plaatsen aangebracht zijn. Soms kunnen dit tijdelijk aangebrachte gedichten zijn, soms gedichten die al vele jaren te vinden zijn op dezelfde locatie. Dit laatste kan nog wel eens een probleem zijn. Zo is het gedicht “Charles Parker, 1920-1955”, geschreven door William Waring Cuney, op het gebouw van het Stadsbouwhuis in de gemeente Leiden er een die in niet al te beste staat verkeert. Gemeenten, stichtingen of particulieren zouden hierin een belangrijke rol kunnen spelen, om zo ervoor te zorgen dat de gedichten behouden blijven. Helaas is er een belangrijke factor van betekenis die het verval in gang zet: geld. Of liever, een tekort eraan.

“ Onderhoud kost echter geld en er zijn niet altijd middelen beschikbaar. Sinds Straatpoezie.nl bestaat, worden straatgedichten in ieder geval digitaal gearchiveerd en wordt dit stukje literair erfgoed en de literatuurgeschiedenis goed bewaard. ”

Het is vooral interessant om te merken dat er meer is dan alleen het informeren van de bezoekers van de website. De literatuurgeschiedenis die een nadrukkelijke rol krijgt op de website en op de Facebook-pagina. Zo komen er regelmatig berichten voorbij, waarin meer informatie gegeven wordt over het gedicht. Iets dat ertoe leidt dat meer mensen niet alleen kennisnemen van de kunstuitingen, maar er ook voor zorgt dat men in staat is om ze te begrijpen. Juist daarom is het interessant dat de website een speciale pagina met lesideeën bevat. Kila is van mening dat het enorm belangrijk is om kinderen en jongvolwassenen in aanraking te laten komen met gedichten die te vinden zijn in de openbare ruimte:

“ Het tegenkomen van gedichten in de openbare ruimte staat op nummer drie in de lijst met alle manieren waarop volwassenen (18 jaar en ouder) in aanraking komen met poëzie. “

Het is duidelijk dat je poëzie overal kunt terugvinden. Je kunt er eenvoudigweg niet omheen, tenzij je heel erg veel moeite zou doen. Hiervoor is het niet altijd noodzakelijk om een boek op te pakken. Is dit wel het geval, dan is de kans erg groot dat er nog steeds sprake is van een sociaal “iets.” Het boek is dan vaak een cadeau. In andere gevallen kan het gaan om de literatuur die scholieren lezen en daar valt nog wel wat op aan te merken. Er is een verschil tussen hoe men de poëzie beleeft buiten het onderwijs en de beleving binnen het onderwijs. Wie kent de voorbeelden niet van leraren die hun moeite deden om bepaalde gedichten uit te leggen, terwijl jij er op dat moment helemaal geen zin in had? Toen je vervolgens hetzelfde gedicht tegenkwam lopend op straat, was er sprake van een heel andere beleving. Er is een oplossing:

“In mijn onderzoeksrapport Poëzie in Nederland (2017) geef ik op basis van de enquêteresultaten het advies om in het onderwijs vaker te vertrekken vanuit de poëzie-ervaringen die leerlingen al hebben. Bijvoorbeeld vanuit een straatgedicht, een gedicht op Instagram of een voordracht van poëzie. Daarna kunnen stappen gemaakt worden naar bijvoorbeeld poëzie op papier en gedichten van canonieke dichters.

Om een bijdrage te leveren aan het dichten van de kloof tussen alledaagse poëzie-ervaringen en het poëzieonderwijs, heb ik die lijst met lesideeën op Straatpoezie.nl geplaatst. Ik krijg daarover hele leuke reacties van docenten. Als lezers trouwens nog meer lesideeën hebben, hoor ik die graag! “

Juist het “tegenkomen” van deze poëzie mag niet worden onderschat. Het gaat hierbij om de volgende definitie – welke ook te lezen valt op de website:

“ Straatpoëzie is poëzie die in schriftelijke vorm is aangebracht in de openbare ruimte. Dit betekent dat de tekst dag en nacht gratis bereikbaar moet zijn.
Soms is straatpoëzie gerealiseerd door een stichting of een gemeente, soms door buurtbewoners of door een stadsdichter, en soms weet niemand wie de straatpoëzie heeft aangebracht.
Het woord ‘poëzie’ is een moeilijk begrip om te definiëren. Poëzie kan veel verschillende vormen aannemen en de definitie is constant in ontwikkeling. Er is wel eens gezegd dat poëzie net als onkruid is: er bestaan geen intrinsieke biologische kenmerken die onkruid onderscheiden van niet-onkruid. Zo zijn er ook geen intrinsieke eigenschappen die een tekst tot poëzie maken. Afhankelijk van de culturele, historische, sociale en institutionele context van een tekst besluit een gemeenschap of die tekst poëzie is of niet. Deze website kan gezien worden als onderdeel van die context van teksten. Samen besluiten we of een bepaalde tekst in de openbare ruimte straatpoëzie is. “

De website

Op de website zijn inmiddels meer dan 1.800 gedichten terug te vinden. Op de vraag of er in de toekomst ook aandacht zal zijn voor andere locaties, reageert ze enthousiast:

“ Het zou geweldig zijn om één grote, wereldwijde kaart te hebben met alle gedichten die te lezen zijn in de openbare ruimte van de wereld! Daarvoor zou ik veel samenwerkingen aan moeten gaan met internationale partners. Wie weet wat de toekomst brengt. ”

Het is dan een website met “onkruid.” Dat woord is terug te vinden op de pagina waarop poëzie als begrip verduidelijkt wordt. Toch hoeft dit geen negatief iets te zijn, aldus Kila.

“ Ik vind het een prachtige vergelijking, zo raak. Ik heb ‘m trouwens niet zelf bedacht, maar geleend van Jonathan Culler. Juist de realisatie dat sommige mensen bij onkruid negatieve associaties hebben, terwijl we met z’n allen afspreken wat onkruid überhaupt is, vind ik zo mooi tegenstrijdig. Dat geldt ook voor poëzie. Er bestaan op dit moment in de literatuurgeschiedenis bijvoorbeeld negatieve associaties over songteksten ten opzichte van poëzie, terwijl vroeger een tekst juist gezongen moest zijn om poëzie genoemd te kunnen worden. Iets vergelijkbaar is aan de hand met graffitipoëzie: sommigen vinden dat officieuze teksten die zonder toestemming en zonder naam op muren worden geschreven per definitie geen poëzie kunnen zijn, terwijl de database van Straatpoezie.nl laat zien dat anderen die teksten wel werkelijk als poëzie beschouwen. Vroeger was de muur lange tijd de meest gebruikte drager voor literatuur (niet perkament of papier). Zulke ontwikkelingen laten zien dat de definitie van poëzie een conventie is. Een afspraak die helemaal is ingebed in ons sociaal systeem, onze maatschappij en onze opvatting van kunst en cultuur. ”

De grote vraag is natuurlijk op welke locaties de meeste gedichten te vinden zijn. Dit antwoord is lastig te geven, omdat de website afhankelijk is van wat ingestuurd wordt. Wellicht dat er in een bepaalde gemeente meer animo bestaat om foto’s in te sturen, dan in anderen gemeenten. Sterk vertegenwoordigd zijn in ieder geval de steden Amsterdam, Antwerpen, Den Haag, Enschede, Gent, Hengelo, Leeuwarden, Leiden, Maastricht en Utrecht. Vermoedelijk zijn de meeste gedichten te vinden in Leiden en Utrecht.

"Onvervreemdbaar"
“Onvervreemdbaar”, geschreven door Ida Gerhardt op een muur in de gemeente Almelo.

Bron: Straatpoezie.nl

 

Tot nu toe springt een dichter eruit. Dat is Ida Gerhardt. Op de website zijn maar liefst 34 van haar gedichten te bewonderen, die her en der aangebracht zijn. De vraag is alleen waarom een gedicht aangebracht zou worden op bijvoorbeeld een muur, in plaats van deze in een boek op te nemen.

“ Poëzie in de openbare ruimte bestaat al veel langer dan poëzie in boeken. Dus als we historisch kijken naar wat ‘hoort’, dan hoort poëzie misschien wel juist op straat. Het aanbrengen van straatpoëzie is een manier om gedichten te verspreiden onder zowat de hele bevolking. Er zitten dan ook vaak een democratiseringswens en een verheffingsmoraal verscholen achter straatpoëzie-initiatieven. Het idee dat literatuur ons betere mensen maakt bestaat al eeuwen (en wordt tegenwoordig steeds vaker empirisch bewezen). In het verlengde daarvan, bestaat het idee dat het aanbrengen van poëzie in een bepaalde buurt, die buurt beter maakt. Dat is de reden dat veel straatpoëzie gefinancierd wordt uit het ‘leefbaarheidsbudget’ van gemeentes en zelfs uit vergelijkbare potjes op Europees niveau. ”

Poëzie in een boek?

Het is niet zo, dat dit project bedoeld is om Kila er zelf een beter gevoel van te laten hebben, hoe enthousiast ze ook kan praten over haar project. Nee, dit project overstijgt het individu in dit geval en dat maakt het zo speciaal, zo bijzonder. Nee, poëzie hoort niet alleen thuis in een boek. Het is niet alleen een “vluchtig” plaatje, dat gedeeld wordt via social media. Het zijn talloze voorbeelden van schitterende kunstuitingen. Kunst plus kunst, zou je kunnen stellen. Omdat poëzie ook gewoon kunst is en de manier waarop de gedichten in de openbare ruimten worden aangebracht ook kunst is. De drijfveer heeft niets te maken met “makkelijk scoren” als het gaat om haar proefschrift. Nee, het is Kila’s manier om iets terug te doen.

“ Ik ben vrij open over mijn onderzoeksresultaten, inzichten en casussen. Het publiek en de media hebben mij enorm geholpen om de inventarisatie op Straatpoezie.nl tot een succes te maken, dus ik doe graag iets terug. De database op de website is gewoon openbaar en ik geef veel lezingen en interviews over mijn onderzoek. Academisch onderzoek is ontzettend belangrijk voor een samenleving, vind ik, en dat betekent ook dat wij academici onze kennis en resultaten moeten delen en actief vertalen naar de maatschappij en de praktijk. ”

Kila&Babsie
Kila&Babsie

Bron: website Kila&Babsie

Foto gemaakt door: Linda van den Berg

Kila, de dichter

Naast alles wat Kila doet op het gebied van onderwijs, is ze ook nog eens “gewoon” dichter. Samen met Babette Zijlstra vormt zij het dichtersduo Kila&Babsie (inderdaad, de spatie ontbreekt). Ze treden op sinds 2005, met groot succes. In 2018 gaven zij het boek woorden temmen uit. Deze poëzie collectie mag niet ontbreken in jouw boekenverzameling, zo valt hier te lezen. We hebben hier te maken met twee getalenteerde dames, die zich wagen aan “stereopoëzie.” Zou dit een optie zijn voor een gedicht in de openbare ruimte?

“ Wij dragen inderdaad onze poëzie altijd met z’n tweeën voor en dat noemen we ‘stereopoëzie’. We zeggen woorden en regels tegelijk, we wisselen elkaar af, we zeggen verschillende woorden door elkaar en we variëren in volume en tempo. Dat is natuurlijk moeilijk te vertalen naar papier of naar een muur. Daarom bevatte onze debuutbundel Stereo (2009) ook een cd, waarop we onze stereopoëzie ten gehore brengen.

Op een muur zou een vormgever origineel met onze stereopoëzie aan de slag kunnen gaan. Ik denk aan verschillende kleuren voor de verschillende stemmen en het gebruik van lettertypes en -groottes om volume aan te geven. ”

"En hoe verder hij ging"
Een citaat van C.C.S. Crone op Utrecht CS.

Bron: Straatpoezie.nl

Samen met Babette leest Kila ook regelmatig voor uit het werk van anderen. Daarom is het een logische vraag om te informeren welk gedicht zij als haar favoriet beschouwd.

“ Ik heb zelf een leuke relatie opgebouwd met de regels ‘en hoe verder hij ging, / des te langer / was zijn terugweg’ van C.C.S. Crone. Ik heb op verschillende locaties in de buurt van het Utrecht Centraal Station gewoond en gedurende die tijd zijn deze regels meermaals van plek veranderd. Eerst stonden ze op een muur spoor 19, maar die werd wegens de verbouwingen aan het station afgebroken. De regels kwamen toen te staan op een gebouw aan de Jaarbeurszijde van het station, maar ook dat werd neergehaald. Nu staan de regels op de glazen liftschacht naast het Beatrixtheater. Het mooie vind ik dat de regels over reizen gaan, wat natuurlijk verband houdt met de locatie, maar dat de regels ook zelf al jaren aan het reizen zijn. Daarnaast vind ik het interessant dat de regels oorspronkelijk helemaal geen poëzie zijn. Ze komen, net als alle andere citaten van Crone die te lezen zijn in de openbare ruimte van Utrecht, uit een van zijn novelles. Het gebeurt wel vaker dat het aanbrengen van een tekst in de openbare ruimte ervoor zorgt dat een proza- of essaycitaat opeens poëzie wordt. Dat komt natuurlijk door de regelafbrekingen die zijn aangebracht, maar ook door de drager van de tekst: in de openbare ruimte komt een citaat al gauw over als poëzie. ”

Kritiek

Het klopt, dat de website of de Facebookpagina soms foto’s tonen die misschien niet altijd even “goed” genomen zijn. Dit is het gevolg van crowdsourcing. Dit houdt in dat iedereen kan bijdragen aan de website. Niet iedereen beschikt over een spiegelreflexcamera. In de meeste gevallen gaat het “gewoon” om een foto gemaakt met een smartphone. Dit maakt niet uit, want het gaat uiteindelijk om de boodschap. Dit is een boodschap dat er zoveel moois te vinden is, gevangen op een website: www.straatpoezie.nl!

Een ander punt van kritiek kan zijn hoe er omgegaan wordt met de auteursrechten. In de eerste plaats moet men afstappen van het idee dat een gefotografeerd gedicht toebehoort aan de persoon die de foto genomen heeft. Het klopt, deze persoon heeft de foto genomen. Het was – meestal – niet de persoon die het gedicht ook geschreven heeft. Kila is duidelijk hierover:

“ Wanneer je een foto uploadt op de site (enkel zelfgemaakte foto’s zijn welkom), ga je akkoord met de Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken-4.0 Internationaal-licentie. Deze houdt in dat anderen de foto mogen verspreiden, met anderen delen, zolang het gebruik voor niet-commerciële doeleinden is en zolang de foto onbewerkt blijft. De auteursrechten van de gedichten blijven overigens gewoon bij de rechthebbenden liggen, dus bij de dichter of erven. ”

"De heylige An" <br> Bron: <a href="https://straatpoezie.nl/gedicht/de-heylige-an/#single-container" target="_blank" rel="nofollow">Straatpoezie.nl</a>
“De heylige An”

Bron: Straatpoezie.nl

Overigens zijn er nooit klachten binnengekomen over het plaatsen van fotomateriaal en achtergrondinformatie. Sterker nog, soms nemen dichters zelf contact op om een en ander te verduidelijken! Is dit niet het geval, dan is Kila druk bezig met het zoeken van achtergrondinformatie over de betreffende foto’s. Dit leidt soms tot interessante ontdekkingen. Neem nu het gedicht over ‘De heylige An.’

“ Op de Facebookpagina van Straatpoëzie deel ik inderdaad opvallende aanmeldingen, leuke nieuwtjes en mysteries. In het gedicht ‘De heylige An’ in Merchtem staan er hoofdletters in het midden van de woorden, heel opvallend. Remco Sleiderink, hoogleraar Middelnederlandse letterkunde aan de Universiteit Antwerpen, legde bij zijn aanmelding uit: ‘Dit vers is aangebracht op de Sint-Annakapel in Brussegem (deelgemeente van Merchtem) en heeft betrekking op Sint-Anna. In vertaling luidt het vers: “De heilige Anna is nu onze toegewijde helpster en zal dat altijd zijn”. Met “nu” wordt geduid op het jaar waarin de steen in de buitenmuur van het koor is geplaatst. Dit vers is een jaarvers of meer bepaald een chronodistichon (een tweeregelig jaarvers). De Romeinse cijfers verwijzen opgeteld naar een jaartal. Daarbij staat M voor 1000, D voor 500, C voor 100, L voor 50 en V voor 5 en I voor 1. In dit geval tellen ook de U én Y voor 5 (dat is opmerkelijk want soms staat de Y voor 2 I’s = 2). Het jaartal dat daarmee gevormd wordt is 1782 en dat is kennelijk het jaar waarin de kapel werd uitgebreid.’

‘De heylige An’ is niet het oudste gedicht dat aangemeld is op Straatpoezie.nl. In Amsterdam is bijvoorbeeld een gedicht te vinden van P.C. Hooft uit 1645 en ook een gedicht van Joost van den Vondel uit 1581. ”

Restricties

Voor wie nu denkt, gelden er restricties? Dat is zeker niet het geval! Alles dat verstuurd wordt via de website, wordt eerst onderzocht. Leidend hierbij is of het gedicht dag en nacht zichtbaar is (dus vrij toegankelijk is). Daarnaast is de vraag of het gedicht zich in Nederland of Vlaanderen bevindt.

Heb je nog geen blik geworpen op Straatpoezie.nl (dus zonder umlaut), dan moet je dit direct doen! De website is een bron van informatie en niet te vergeten, inspiratie!

Straatpoëzie, het is overal en het is allemaal schitterend “gevangen” op een website. Wat ons betreft de moeite van het bezoeken meer dan waard! Opvallend detail, het dichters duo Kila&Babsie is overigens ook terug te vinden “in de openbare ruimte”, zo liet Kila ons weten:

“Twee van onze gedichten zijn te lezen in de openbare ruimte: één in Harskamp (Gelderland) en één in Tegelen (Limburg). ”

Gedicht insturen

De website biedt bezoekers de kans om via deze link een gedicht in te sturen. Gaat het om “eigen” werk, dan is The Ministry of Poetic Affairs NL natuurlijk ook geïnteresseerd in een publicatie (klik hier voor ons formulier om een gedicht toe te voegen).

 

 

Title
Tijd om voor te stellen: Straatpoezie.nl!
Article Name
Tijd om voor te stellen: Straatpoezie.nl!
Summary
Maak kennis met een uniek project: Straatpoezie.nl
Author
Publisher Name
The Ministry of Poetic Affairs NL

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

The contact form of this website was disabled. The project "The Ministry of Poetic Affairs" is no longer an active project. See for more information: www.letsagreeitsart.com.

%d bloggers liken dit: